کلیات و مبانی حقوق ثبت شرکت ها(قسمت پنجم)

آموزش

کلیات و مبانی حقوق ثبت شرکت ها(قسمت پنجم)

گفتار هفتم: اقامتگاه شرکت تجاری

معنی اقامتگاه همون محل سکونته، که در موارد حقوقی هم تقریباٌ همین معنی رو میده، یعنی محل سکونت و مرکز امور مهم شخص.
در اصطلاح حقوقی (مسکن) مرکز زندگی مادی و سکونت هر شخصه، ولی (اقامتگاه) مرکز زندگی حقوقی اشخاصه. هیچکس نمیتونه بیشتر از یک اقامتگاه داشته باشه، در حالیکه میتونه چند تا محل زندگی داشته باشه.
در حقوق ایران سه نوع اقامتگاه پیش بینی شده: اختیاری، اجباری و انتخابی.
تشخیص و شناخت اقامتگاه برای امور قراردادی، قضایی، ثبتی، مالیاتی و مالی بسیار مهمه. تعریف اقامتگاه ممکنه از نظر سازمان ثبت اسناد و املاک و یا سازمان امور مالیاتی و یا دستگاه قضایی و سایر نهادها متفاوت باشه. اقامتگاه شرکت های تجاری طبق قانون تجارت محلیه که ادارۀ شخص حقوقی اونجاست و طبق قانون مدنی، اقامتگاه اشخاص حقوقی مرکز عملیات اونهاست.
همچنین طبق قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب، دعاوی راجع به ورشکستگی شرکت های بازرگانی که مرکز اصلیشون ایرانه و همچنین دعاوی مربوط به اصل شرکت و دعاوی بین شرکا و اختلاف حاصله بین شرکا و دعاوی اشخاص دیگه علیه شرکت تا زمانی که شرکت باقیه و نیز درصورت انحلال، تا وقتی که تصفیه امور شرکت در جریانه، در مرکز اصلی شرکت انجام میشه.
نظر بیشتر حقوقدانان برای تعریف اقامتگاه باتوجه به قانون اینه که:
مرکز عملیات اداری هر شرکت، اقامتگاه اون شرکت محسوب میشه. در تأیید این جمله در قانون ثبت شرکت ها اومده که هر شرکتی که توی ایران تشکیل بشه و مرکز اصلیش ایران باشه، یک شرکت ایرانی محسوب میشه.
از مهمترین فایده های تعیین اقامتگاه میتونیم به موارد زیر اشاره کنیم:
۱ – تعیین تابعیت شرکت وابسته به معلوم کردن اقامتگاه شرکته.
۲ – طلبکاران شرکت برای شکایت عیله شرکت، باید به دادگاهی که اقامتگاه شرکت در حوزۀ اونه مراجعه کنن. برای انجام امور مربوط به بقیۀ اختلاف ها مثل دعواهای مربوط به اصل شرکت، دعاوی بین شرکا و شرکت و اختلاف حاصله بین شرکا هم باید به همین دادگاه مراجعه کرد.
۳ – دادگاه صالح برای صادر کردن حکم ورشکستگی، همون دادگاه محل اقامت شرکته.
۴ – صلاحیت محلی ادارۀ متولی ثبت در خصوص تأسیس و تغییرات اشخاص، با توجه به اقامتگاه شرکت انجام میشه.
با توجه به موارد فوق، در محاکم قضایی و دستگاه های حاکمیتی، اقامتگاه اشخاص حقوقی براساس آدرس شرکت ــ که در مرجع ثبت شرکت ها به ثبت رسیده ــ تشخیص داده میشه. تا زمانیکه آدرس و محل اصلی شرکت نزد مرجع ثبت شرکت ها ثبت و در روزنامۀ رسمی آگهی نشه به عنوان اقامتگاه شرکت به حساب نمیاد.
ممکنه که تعیین و یا تغییر اقامتگاه شرکت تحت عنوان اصلاح مواد اساسنامه یا اصلاح کل اساسنامه توسط افراد اصلی شرکت ارائه و با تغییر کلی اساسنامه آگهی بشه، در اینصورت باید آگهی اصلاح آدرس شرکت به صورت مشخص، در سامانۀ الکترونیکی ثبت شرکت ها داده بشه. در صورتیکه تغییر اقامتگاه به صورت مشخص و با دستور تغییر محل شرکت و یا تغییر آدرس صورت بگیره،دراینصورت با رعایت تشریفات تغییر محل، به صورت جداگانه اصلاح میشه.

مبحث سوم: حقوق تحلیلی دفاتر اختصاصی ثبت شرکت ها

یکی از موضوعات مهم در مراحل شکل گیری ثبت شرکت ها، ثبت انواع شرکت های تجاری در دفترهای مخصوص به خودشونه که اثرات مختلفی رو در اعتبار محتویات و مندرجات ثبت شرکت ها به دنبال داره. هرچند که به نظر میرسه با توجه به وجود ابزارهای الکترونیکی این دفاتر نقششون کم رنگ شده، و میشه همۀ اسناد رو در بانک جامع اطلاعات هر شرکت به صورت الکترونیکی ثبت کرد، ولی به دلیل نداشتن توضیح کامل دربارۀ روش های جدید ثبتی، وجود این دفاتر برای ثبت شرکت ها ضروریه.

گفتار نخست: الزامات قانونی و ثبتی دفاتر ثبت شرکت ها

مطابق قانون یکی از دفاتر پیش بینی شده در ادارات ثبت اسناد و املاک، دفتر ثبت شرکت هاست. در اینجا این موضوع جای فکر داره که منظور قانونگذار از دفتر ثبت شرکت ها، ثبت انواع شرکت های تجاریه یا ثبت عقد شرکت؟
در قوانین اولیه، مقررات مربوط به ثبت املاک و ثبت شرکت ها در یک بازۀ زمانی نزدیک به تصویب رسیدن، جدا از اون، ثبت رسمی شرکت های تجاری در حالت کنونی با تنظیم در دفاتر قانونی ثبت شرکت ها صورت میگیره.
طبق قانون، دردایرۀ ثبت شرکت ها، دفتر مخصوصی برای ثبت شرکت های خارجی در نظر گرفته شده و شرکت های خارجی باید در این دفتر به ترتیب تقاضا و تحت نمرۀ ترتیبی، ثبت بشن. در این دفتر برای ثبت هر شرکت، لااقل چهار صفحه سفید اختصاص داده میشه، و همۀ شعبه های شرکتی که تقاضای ثبت اون میشه و همچنین تغییراتی که باید مطابق این نظام نامه به ثبت برسه به تدریج که حاصل میشه، ذیل ثبت خود شرکت و در صفحات گفته شده ثبت خواهد شد، علاوه بر صفحات سفیدی که طبق قانون مقرر شده، برای هر شرکت خارجی باید پروندۀ مخصوصی تشکیل بشه. در این پرونده برای خود شرکت و هر یک از شعبه های اون در ایران یک پوشه اختصاص داده میشه. اظهارنامه و هر سندی که ضمیمۀ اونه، در پوشۀ مخصوص شرکت و یا شعبه نگهداری میشه، بعد از اینکار، یه نسخه از هر اظهارنامۀ دیگه ای که راجع به تغییراته و همینطور کلیۀ اوراقی که دربارۀ اون شرکت و یا شعبه یا نمایندۀ اون باشه در پرونده و پوشۀ مخصوص به خودش نگهداری میشه. این مقررات برای ثبت شرکت-های خارجی و شعبه های اونها پیش بینی شده بود که الآن دیگه کاربردی نداره در حال حاضر تنظیم دفاتر به صورت الکترونیکی انجام میشه.
در نظام نامۀ قانون ثبت شرکت ها، بیشتر مقررات دربارۀ نحوۀ ثبت شرکت های خارجی و شعب و نمایندگی های اونهاست، ولی در نظام نامۀ قانون تجارت که دربارۀ نحوۀ ثبت شرکت های داخلی و ایرانیه، تشریفات و نحوۀ ثبت در دفاتر ثبت شرکت ها، مثل شرکت های خارجی با جزئیات کامل پیش بینی نشده. به هرحال با توجه به مستندات ادارۀ ثبت، نحوۀ تنظیم اسناد ثبت شرکت های داخلی هم (بدون سند قانونی) مثل ثبت شرکت های خارجی انجام میشه.
در سال های اخیر با توجه به قانون برنامۀ پنجم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و قانون تجارت الکترونیک، و طبق دستورالعمل ریاست سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اقدام جدیدی در ثبت الکترونیکی دفاتر ثبت شرکت ها انجام میشه که این اقدام تبدیل نحوۀ ثبت سنتی شرکت ها و تنظیم و تخصیص شمارگان دفاتر اختصاصی، به شیوۀ الکترونیکی است، این امر نه تنها در آسان کردن و بروزرسانی و درست بودن مندرجات ثبتی حائز اهمیته، بلکه موجب بهبود فضای شروع کسب و کار با حذف یک مرحلۀ ثبتی شده.

گفتار دوم: تنظیم دفاتر طبق مقررات جدید

تنظیم دفاتر سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، از جمله دفاتر ثبت شرکت ها تأثیر گرفته از قوانین و مقررات و شیوه های جدید ثبتیه. از جملۀ این مقررات می تونیم به دستورالعمل ثبت الکترونیکی شرکت-ها و مؤسسات غیرتجاری و همچنین قانون جامع حد نگار (کاداستر) و آیین نامۀ اجرایی اون اشاره کرد.
طبق آخرین دستورالعمل چگونگی ثبت الکترونیکی شرکت ها و مؤسسات غیرتجاری ریاست ثبت اسناد و املاک (دکتر تویسرکانی)، تنظیم دفاتر ثبت شرکت ها به صورت الکترونیکی پیش بینی شده.
همینطور در قانون جامع حدنگار(کاداستر) کشور هم تنظیم دفاتر مربوط به سازمان ثبت اسناد و املاک که دفاتر ثبت شرکت ها و مؤسسات غیر تجاری هم جزئی از اونهاست، بصورت الکترونیکی پیش بینی شده.
طبق آیین نامۀ اجرایی قانون جامع حدنگار(کاداستر)، سازمان ثبت اسناد و املاک موظف شده تا برای ثبت تأسیس انواع اشخاص حقوقی و تغییرات اونها، دفاتر الکترونیکی مربوطه رو در سامانۀ مرکزی ایجاد کنه و امکان بهره برداری بر خط از اونها رو برای ادارات ثبت و ادارۀ کل ثبت شرکت ها و مؤسسات غیرتجاری فراهم کنه. اسناد ثبت تأسیس و ثبت تغییرات انواع اشخاص حقوقی با بهره گیری از ظرفیت های اخذ اثر انگشت دیجیتالی یا امضاء الکترونیک تنظیم و در دفتر الکترونیکی ثبت میشن و بعد از اون در سامانه های متمرکز سازمان ذخیره سازی میشن. سازمان با توجه به تکالیف قانونی مربوطه، کلیۀ دفاتر دست نویس مورد بهره برداری در واحدهای ثبتی، دفترخانه های اسناد رسمی، دفترخانه های ازدواج وطلاق، ادارات اجرای اسناد رسمی و همچنین ادارات ثبت شرکت ها و مؤسسات غیرتجاری و مرکز مالکیت معنوی سازمان رو به تدریج و با رعایت مهلت مقرر در قانون به دفاتر الکترونیک تبدیل میکنه.
در حال حاضر، دفاتر ثبت شرکت ها به صورت الکترونیکی و با اختصاص دادن شمارۀ صفحه و شمارۀ جلد، به صورت الکترونیکی و مرتبط با شمارۀ ثبت و شناسه ملی شخصیت حقوقی تهیه میشه. علاوه بر شناسایی و درج زمان دقیق تنطیم سند و تحریر و امضای مسئول اداره و متقاضی ثبت، تمامی سوابق نسخۀ الکترونیکی دفتر هم در آرشیو آگهی های ثبتی در سامانۀ آگهی های سازمان ثبت اسناد و املاک قابل رؤیته.

گفتار سوم: تفاوت دفاتر ثبت شرکت ها و دفاتر ثبت تجاری

با توجه به حقوق تحلیلی ثبت شرکت ها، یکی از مباحث قدیمی در ثبت شرکت ها ــ که دیگه استفاده ای نداره ــ موضوع دفتر ثبت تجاریه که با دفتر ثبت شرکت ها تفاوت داره. قانون تجارت به موضوع دفتر ثبت تجاری پرداخته و ذکر کرده که: “در نقاطی که وزارت عدلیه مقتضی دونسته و دفتر تجاری تأسیس شده، کلیۀ اشخاصی که در اون نقاط به شغل تجارت اشتغال دارن ــ اعم از ایرانی و خارجی به استثنای کسبۀ جزء ــ باید در مهلت مقرر اسم خودشون رو در دفتر تجاری به ثبت برسانند، در غیر اینصورت به جریمۀ نقدی محکوم خواهند شد.”
مقررات مربوط به دفتر تجاری رو وزارت عدلیه با بیان موضوعاتی که میخواد ثبت بشه، به وسیلۀ نظام-نامه تعیین میکنه. شش ماه بعد از اجباری شدن ثبت تجاری، هر تاجری که موظف به ثبته، باید در کلیۀ اسناد و صورت حساب ها و نشریات خطی یا چاپی خودش در ایران، تصریح کنه که با چه شماره ای به ثبت رسیده در غیر اینصورت محکوم به پرداخت جریمۀ نقدی میشه.
طبق قانون، در هر محلی که اداره، دایره و یا شعبۀ ثبت تشکیل شده (یا میشود)، برای ثبت نام بازرگانان و بنگاه های بازرگانی و شرکت های تجاری، دفتر مخصوصی به نام ثبت تجاری تأسیس میشه. صفحات این دفتر رو به دستور دادستان محل یا نمایندۀ اون شماره گذاری میکنن و به امضا و مهر دادسرا میرسونن. مجموع تعداد صفحات رو باتمام حروف در اول و آخر هر دفتر با ذکر تاریخ قید میکنن.
در این دفتر برای ثبت هر شماره، یک صفحه اختصاص داده شده. همۀ بازرگانان و بنگاه های بازرگانی و شرکت های تجاری ایرانی و خارجی، که مرکز اصلی یا تجارتخانۀ اونها در ایران بوده و یا مرکز اصلی اونها در خارج از کشور بوده ولی در ایران شعبه یا شعبی داشته باشن؛ باید نامشون رو طبق مقررات در دفتر تجاری به ثبت برسونن.
با توجه به این مطالب می بینیم که مقررات و آیین نامه های مربوط به دفتر تجاری کاملاٌ با آیین نامه ها و نظام نامه های ثبت شرکت ها متفاوته، با اینکه بعضی از این مقررات مثل همدیگه ان، ولی اهداف و موضوعات ونحوۀ ثبتشون باهم فرق داره.
هدف دفترثبت تجاری، شناسایی تاجر حقیقی و حقوقی با موضوع فعالیت تجاری مشخص، برای معرفی به وزارت بازرگانی و پیشه و هنره (وزارت صنعت و معدن و تجارت)، در حالیکه هدف دفتر ثبت شرکت ها، ثبت رسمی تأسیس و تغییرات شرکت های تجاری و صادر کردن سند رسمیه.
ضرورت وجود این دو دفتر در یکی از مواد قانونی اینجوری بیان شده که پس از پایان تصفیه، نام شرکت از دفاتر ثبت شرکت ها و دفتر ثبت تجاری حذف شه، بنابراین این دو دفتر مخصوص در کنار هم پیش بینی شده اند، ولی با توجه به مواردی که گفته شد، به نظر میرسه که این تکالیف دربارۀ دفاتر ثبت تجاری متروکه شده و دیگه مورد استفاده قرار نمیگیره.


لطفا به این محتوا امتیاز دهید