کلیات و مبانی حقوق ثبت شرکت ها(قسمت دهم)

آموزش

کلیات و مبانی حقوق ثبت شرکت ها(قسمت دهم)

گفتار سوم:بررسی نظام تفتیشی ( احرازی) یا نظام اعلامی ثبت شرکت ها

همون طور که می دونید دو روش ثبت شرکت در کشورهای مختلف وجود داره، روش اول احراز و صحت سنجیه، و دومی روش ثبت اعلامیه.
توی روش اول تقاضا و اظهارات به مستندات و محتوای اسناد، با روش های مختلف صحت سنجی میشه. درسته که این روش باعث میشه مراحل ثبتی طولانی بشه، ولی صحت اطلاعات و اعلامات رو افزایش میده.
روش دوم ، نوعی روش خود اظهاری و اعلامی بودن ثبت شرکت هاست که مطالب اظهار شده رو فقط ثبت و منتشر میکنه، توی این روش سرعت عملیات ثبت بالاست.
هر دو روش خوبی ها و ضعف های زیادی دارن؛ مثلا در روش اول سرعت در نظر گرفته نشده و در دومی دقت و صحت مطالب جای تردید داره. در ایران حقوق تحلیلی، تکالیف مختلفی برای شرکت های تجاری در نظر گرفته که این شرکت ها مجبورن اونارو رعایت کنن، از جمله نحوۀ تشکیل شرکت های تجاری و نحوۀ سرمایه پذیری و مشارکت و سود و نحوۀ اداره و تصمیم گیری و انحلال و پایان تصفیه. بنابراین شرکت های تجاری مجبور به رعایت قوانین و مقررات تجاری هستن نه ادارات ثبت.
البته این نکته مهمه که نظام ثبت در حوزۀ ثبت شرکت ها بسیار متفاوت با نظام ثبت عینی املاکه. در حوزۀ املاک، ملکی وجود داره که میشه با مراجعه به اون ملک تحدید حدود، حدود اربعه و مالکیت و سایر مباحث حقوقی رو به صورت عینی مورد بررسی قرار داد، اما در حوزۀ ثبت شرکت ها با توجه به اینکه شخصیت حقوقی شرکت، اعتباری و در بهترین حالت قراردادیه، امکان ثبت عینی در حوزۀ ثبت شرکت ها به معنی خاص وجود نداره.
یک از وظایف شرکت های تجاری، ثبت نزد مرجع ثبت شرکت هاست. طبق قانون تجارت، ثبت همۀ شرکت ها اجباریه و تابع همۀ مقررات موجود در قانون ثبت شرکت هاست. اسناد و مدارکی که برای ثبت شرکت لازمه، در نظام نامۀ وزارت عدلیه تعیین شده. در مدت یک ماه اول تشکیل هر شرکت، خلاصۀ شرکت نامه ومنضمات اعلان میشه. هر وقت که تصمیماتی برای تغییر اساسنامۀ شرکت، تمدید مدت شرکت اضافه بر مدت تعیین شده، انحلال شرکت( حتی در مواردی که انحلال به واسطۀ انقضای مدت شرکت صورت میگیره)، تعیین تکلیف تفریغ حساب (پرداختن) یا تبدیل شرکاء یا خروج بعضی از اونها از شرکت یا تغییر اسم شرکت اتخاذ بشه، این مراتب باید به ثبت برسه. پس لزوم ثبت تأسیس و تغییرات در قانون تجارت پیش بینی شده، و وظیفۀ ارکان شرکت، از جمله شرکاء و سهامداران و مدیرانه که اعلامات صحیحی رو به ادارات ثبت شرکت ها ارائه بدن.
در قوانین ثبت شرکت ها هم لزوم ارائۀ بعضی از مدارک، مثل اظهارنامه، تقاضانامه و … پیش بینی شده، که برای اجرای این قانون نظام نامه هایی که مورد نیازه از طرف وزارت عدلیه تنظیم میشه، توی این نظام نامه ها، مواردی مثل اشخاصی که باید اظهارنامۀ ثبت بدهند، نکاتی که باید در اظهارنامه گفته بشه، مدارکی که باید عین یا ترجمۀ مصدق اونا ضمیمۀ اظهارنامه بشه، نکاتی که باید درصورت تغییر دوباره ثبت بشن، طرز ثبت شعب یا نماینده های جدید و اعلاناتی که بعد از تصویب شدن باید بوسیلۀ ادارۀ ثبت اسناد و با هزینۀ خود شرکت عملی بشن، باید با صراحت تعیین تکلیف بشن.
پس در آیین نامۀ قانون ثبت شرکت ها هم شرایط اظهارنامه و تقاضانامه و بقیۀ مدارک و روش رسیدگی شکلی مورد نظره.
یکی از دغدغه های اصلی حقوق شرکت ها، حمایت از حقوق اشخاص ثالثیه که با حسن نیت با شرکت معامله میکنن، ادارۀ ثبت شرکت ها میتونه با شفاف سازی و ارائۀ اطلاعات لازم به اشخاص ثالث به تحقق این امر کمک کنه. موضوع فعالیت شرکت و حدود اختیارات مدیران باید در اساسنامۀ شرکت و اسناد و مدارکی که به ادارۀ ثبت شرکت ها ارائه میشه قید شده باشه، تا اشخاص ثالث بتونن از اونا مطلع بشن و با آگاهی از این موارد با شرکت وارد معامله بشن. انتشار مواردی مثل نام، مرکز اصلی، دارندگان حق امضاء و میزان سرمایۀ شرکت در روزنامۀ رسمی هم برای حمایت از حقوق اشخاص ثالث طرف معامله با شرکت ها انجام میشه.
با توجه به اون چیزایی که گفته شد به این نتیجه میرسیم که مرجع ثبت شرکت ها ــ به عنوان مرجع اعلامی ــ مواردی که در اظهارنامه و تقاضانامه بوسیلۀ ارکان شرکت اظهار میشن رو فقط ثبت میکنه، و وظیفه ای در مورد تفتیش و یا احراز اعلامات و اظهارات شرکت ها نداره، که این باعث اختلال در فرآیند ثبت میشه.
با توجه به قانون تجارت، رعایت نکردن تشریفات ثبتی باعث میشه که عملیات شرکت باطل بشه. هر وقت مقررات قانونی در مورد تشکیل شرکت سهامی یا عملیات اون یا تصمیماتی که توسط هر یک از ارکان شرکت گرفته میشه، رعایت نشه، بنا به درخواست هر ذی نفعی شرکت یا عملیات یا تصمیماتی که گفته شد، به حکم دادگاه باطل خواهد شد.
با توجه به قانون تجارت، اگر برای بطلان شرکت یا عملیات و یا تصمیمات شرکت حکم قطعی صادر، بشه، اون اشخاصی که مسئول این بطلان هستند، باید مسئول خسارت هایی که به خاطر این بطلان به سهامداران و اشخاص ثالث وارد شده هم باشند.
اگر کسی کلاٌ یا بعضاٌ از اعلام مطالبی که طبق قانون باید به مرجع ثبت شرکت ها اعلام بشه، خودداری کنه و یا مطالبی که اعلام میکنه غیر واقعی باشن، یا به حبس تأدیبی (از سه ماه تا دو سال)، یا به جزای نقدی (از بیست هزار ریال تا دویست هزار ریال) و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
در سال های اخیر با توجه به قانون برنامۀ پنجم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، و قانون ارتقای سلامت اداری، و قانون مدیریت خدمات کشوری، و همینطور با توجه به آیین نامۀ توسعۀ خدمات الکترونیکی دستگاه های اجرایی و تصویب نامۀ شورای عالی اداری، همۀ مراحل ثبت شرکت ها و مؤسسات غیر تجاری، بصورت الکترونیکی و هماهنگ با سایر دستگاه ها، از جمله سازمان ثبت احوال و بدهکاران مالیاتی، شرکت پست و وزارت اطلاعات (در خصوص کد فراگیر اتباع خارجی) صحت سنجی میشه، و بدون تأخیر در امور و بصورت آنلاین، بعضی از استعلامات در هویت سنجی انجام میشه. پس میشه نتیجه گرفت که با اینکه مراجع ثبتی اعلامی هستند، ولی در روش جدید بعضی از صحت سنجی های قانونی در ثبت شرکت ها هم انجام میشه.
به هرحال همون طور که گفتیم وظیفۀ اصلی مراجع ثبتی، ثبت اظهارات متقاضیه، که با اصلاح و استاندارد سازی بعضی مفاد مدارک و مستندات شرکت ها (مثل اساسنامه، اظهارنامه و صورت جلسات) مبنی بر اینکه مسئولیت صحت و سقم اطلاعات و ارائۀ مندرجات و مفاد اون به عهدۀ امضاکنندگان و متقاضیه، میشه این نقش اعلامی مراجع ثبتی رو پررنگ تر کرد.

فصل دوم
تشکیل، ایجاد و ثبت تأسیس شرکت های تجارتی

در این فصل دربارۀ تشکیل شخصیت حقوقی شرکت های تجاری، چگونگی ثبت و مباحث مربوط به مدارک و مستندات ثبتی در مرحلۀ ثبت تأسیس شرکت ها توضیحاتی داده میشه.

مبحث نخست: نظامات و عناصر مربوط به تشکیل و تأسیس شرکت

در این مبحث دربارۀ موضوعاتی که برای تشکیل یک شرکت تجاری باید رعایت بشن، مثل زمان تشکیل شرکت ها و الزامات و عناصر تشکیل دهندۀ شرکت مثل موضوعات مربوط به نام شرکت و مقایسۀ نام شرکت با اسم تجاری و علائم تجاری و موضوع فعالیت و همینطور دربارۀ نحوۀ اخذ مجوز و فعالیت هایی که نیاز به اخذ مجوز دارن، توضیح میدیم.

گفتار نخست: نظام تشکیل شخصیت حقوقی شرکت های تجارتی

با اینکه طبق قانون، شرکت های تجاری باید نزد مرجع ثبت شرکت ها ثبت بشن، ولی زمان تشکیل شرکت در حقوق ایران به طور صریح مشخص نشده. بعضی از اساتید اعتقاد دارن که شخصیت حقوقی شرکت ها بعد از ثبت نزد مرجع ثبت شرکت ها بوجود میاد، و بعضی دیگه هم از قواعد و اصول متفاوتی پیروی میکنن.
یکی از وظیفه های اصلی مراجع ثبت شرکت ها، اعلام تأسیس انواع شرکت های تجارتیه، که این کار به آگهی ثبت شرکت مشهوره. همونطور که گفتیم در حقوق ایران دربارۀ آغاز شخصیت حقوقی شرکت موضوعی مطرح نشده. تعیین آغاز شخصیت حقوقی یک شرکت خیلی مهمه چون نقطۀ شروع حقوق و تعهدات شرکت رو تعیین میکنه، در واقع تا قبل از تحقق شخصیت حقوقی شرکت، نمیشه تعهداتی که شرکاء به عهده گرفته اند رو بر عهدۀ شرکت گذاشت، چون شرکتی وجود نداره که بتونه متعهد بشه. در کشورهای اروپایی نقطۀ آغاز برای شخصیت حقوقی، همون زمان ثبت شرکت های تجاریه، در فرانسه این قاعده برای شرکت های تجارتی و مدنی اعمال میشه.
مبانی تشکیل و تأسیس شرکت های تجاری در روابط شرکاء، منابع خصوصی اونا و منافع اجتماعی تأثیر گذاره.
تبدیل سرمایه های شخصی شرکاء و سهامداران به سرمایۀ جمعی و برخورداری شرکت تجاری از شخصیت حقوقی و امتیازات اون، با رعایت کردن تشریفات مخصوصی انجام میشه که این تشریفات شرکت های تجاری رو از شرکت های مدنی جدا میکنه.
به دلیل اینکه هر شرکتی تابع ضوابط خاصیه، اینکه یک شرکت در چه تاریخی تشکیل میشه، بستگی به نوع اون شرکت داره. طبق قانون تجارت، در مورد شرکت های سهامی عام، زمان تشکیل شرکت، همون زمان تشکیل مجمع عمومی مؤسس (با رعایت مقررات قانون) و قبول کتبی سمت مدیران شرکته، و از اون تاریخ به بعد، شرکت تشکیل شده محسوب میشه.
طبق قانون تجارت، برای تشکیل شرکت های سهامی خاص، عنصر تأسیس و ثبت شرکت های مذکور در نظر گرفته شده. شرکت های با مسئولیت محدود، تضامنی و نسبی هم وقتی تشکیل شده به حساب میان که تمام سرمایۀ نقدی تادیه، و سهم الشرکۀ غیر نقدی هم تقویم و تسلیم شده باشه، در این شرکت ها حداقل میزان سرمایه و نحوۀ ارزیابی اموال و چگونگی پرداخت سرمایۀ نقدی و حداقل میزان سرمایه در قانون تجارت در نظر گرفته نشده. برای شرکت های تعاونی هم عبارت ثبت و تشکیل در کنار هم در نظر گرفته شده.
در ماده ای از قانون تجارت، ثبت همۀ شرکت ها الزامیه و تابع مقررات قانون ثبت شرکت هاست، و در یه مادۀ دیگه هم، همۀ شرکت های تجاری در این قانون شخصیت حقوقی دارن؛ اما این دو ماده از قانون تجارت از لحاظ آثار و قلمرو نامشخصند؛ به نظر بعضی از اساتید با توجه به این دو ماده قانونگذار، شرکت های تجاری رو بدون نیاز به ثبت دارای شخصیت حقوقی دونسته.
البته به نظر میرسه که برای اصلاح قوانین و مقررات مربوط به تجارت یا ثبت شرکت ها، باید زمان تشکیل شرکت رو با توجه به الگوهای قانون گذاری در کشورهای پیشرفته مثل فرانسه، همزمان با ثبت نزد ادارات ثبت در نظر گرفت.

گفتار دوم: حقوقی شناسی تعیین نام شرکت های تجاری

یکی از مشخصه های یک شرکت تجاری، استفاده از نام به عنوان معرف اصلی اون شرکت تجاریه. نام شرکت در نظام حقوقی به عنوان یکی از ممیزات اشخاص حقوقی، و یکی از مهمترین ابزارها برای برقراری ارتباط با اشخاص به حساب میاد. شخصیت های حقوقی از جمله شرکت های تجاری هم باید مثل اشخاص حقیقی با یک نام شناخته بشن و موجودیت پیدا کنن؛ به همین دلیل طبق قانون تجارت و قانون ثبت شرکت ها اشخاص حقوقی باید دارای نام مخصوص باشن تا با همون نام در مرجع ثبت شرکت ها به ثبت برسن و همۀ فعالیت های اونا تحت همون نام انجام بشه.
طبق قانون تجارت یه شخص حقوقی میتونه از همۀ حقوق و تکالیفی که قانون برای یک شخص حقیقی در نظر گرفته، بر خوردار بشه؛ به جز اون حقوق و وظایفی که طبیعتاٌ فقط انسان قادر به انجام اونهاست (مثل حقوق ابوّت، بنوّت و امثال اینها)، بنابراین اختصاص نام برای اشخاص حقوقی به منظور شناسایی و احقاق حقوق و تکالیفشون خیلی ضروریه. شناسایی آسون و استفاده از سوابق و تجربه های شرکت، در کنار نام مناسب برای اون شخصیت حقوقی امکان پذیره.


لطفا به این محتوا امتیاز دهید